Veelgestelde vragen - congestiemanagement

Congestiemanagement is een mechanisme om in geval van congestie de beperkte transportcapaciteit te verdelen over de aanvragers. In de praktijk zijn er tal van systemen van congestiemanagement aan te wijzen: bijvoorbeeld de nummertjesautomaat bij de bakker, de parkeermeter en het rekeningrijden. 

Op het elektriciteitsnet zijn files echter onwenselijk daar een overbelasting van het net zou kunnen leiden tot stroomuitval. Daarom zal een systeem van congestiemanagement op het elektriciteitsnet moeten voorkomen dat er teveel partijen simultaan het net belasten. Het is dus een systeem dat voorkomt dat elektriciteitsproducenten lokaal teveel elektriciteit op het net zullen zetten.

De afgelopen twee jaar is het aantal plannen voor nieuwe centrales zeer sterk gestegen. Zowel voor grote centrales als voor tal van kleine WKK’s en windmolens zijn nieuwbouwplannen ontwikkeld en deze "nieuwe" elektriciteit zal via het huidige hoogspanningsnet moeten worden getransporteerd. Er zijn punten waar het net niet sterk genoeg is om te allen tijde dit aanbod aan elektriciteit te transporteren.

Tot op heden moesten nieuwe producenten in dergelijke gevallen wachten tot het net versterkt zou zijn, hetgeen soms meer dan 7 jaar zou kunnen duren. Om wat aan deze wachttijden te doen worden partijen aangesloten en wordt indien nodig de capaciteit op het net verdeeld via het congestiemanagement. Voorwaarde hierbij is dat het net terplekke voldoende transportcapaciteit heeft, indien dit niet het geval is dient de netbeheerder dit eerst te versterken. Op deze wijze wordt het net optimaal benut en kunnen producenten direct aan de slag met de bouwplannen.

Op dit moment zijn er twee gebieden waar — gezien de nieuwbouwplannen — congestie zou kunnen optreden. Eén gebied beslaat Noord-Nederland (Overijssel (NW Overijssel), Flevoland (Noordoostpolder), Groningen, Friesland en Drenthe boven de lijn Zwolle-Ens). Met name de nieuwbouw op de locatie Eemshaven legt hier een zware claim op de bestaande netcapaciteit tussen Groningen en Zwolle. Het tweede gebied beslaat de Rijnmond en het Westland. Op korte termijn heeft het Westland onvoldoende transformator capaciteit om elektriciteit uit het Westland op te voeren naar het landelijke hoogspanningsnet. Op iets langere termijn zal in dit gebied congestie op kunnen treden in het hoogspanningsnet dat de elektriciteit uit de centrales in de Europoort, Maasvlakte en van de regionale netbeheerders afvoert.

Het systeem van congestiemanagement wordt thans uitgewerkt en zal naar verwachting in de tweede helft van 2008 in werking kunnen treden. Wanneer dat daadwerkelijk nodig is, hangt af van de realisatie van de bouwplannen. Voor het Westland zal dat snel zijn als geplande WKK’s ook snel door de tuinders worden neergezet. De grote centrales in de Eemshaven en Rijnmond zijn gepland voor de periode 2009 — 2011. Op die termijn zal dus ook de congestie in die gebieden op kunnen treden. De mate van congestie is voornamelijk afhankelijk van de gelijktijdigheid van het draaien van de centrales. Bijvoorbeeld een pieklastcentrale zal slechts enkele uren per maand draaien en belast het net dus maar zeer af en toe. De transporten die over de internationale verbindingen met Duitsland en België voeren beïnvloeden daarnaast ook de belasting van het Nederlandse net. De netbeheerders werken continu aan ramingen van de mate van congestie die op zou kunnen treden.

Het systeem zoals dat nu voor ogen staat sluit aan bij de Programma Verantwoordelijkheid (PV) van producenten en verbruikers en kent de volgende stappen: 

• Partijen handelen intern, op de OTC of APX en sluiten daar contracten af.
• Elke dag nà sluiting van de APX dient elke Programma Verantwoordelijke zijn energieprogramma's (productie- en consumptieplan) en zijn transportprogramma's voor de volgende dag in bij TenneT. TenneT denkt hierbij vooralsnog transportprogramma's van producenten vanaf 1 MW en hoger nodig te hebben.
• Tevens stellen zij al hetgeen zij meer of minder kunnen produceren of afnemen als bieding ter beschikking van TenneT. TenneT zal het biedsysteem aanpassen opdat blokbiedingen mogelijk worden gemaakt.
• Elke PV in het congestiegebied biedt aan hoeveel hij wil betalen om zijn productie terug te regelen en daarmee van zijn productieplicht te worden ontheven. Hij heeft reeds de inkomsten uit het handelscontract, hij heeft een productieplicht en hij moet brandstofkosten maken. Hij zal dus bereid zijn te bieden tot het bedrag van zijn brandstofkosten om niet te hoeven produceren.
• TenneT berekent of de energiehoeveelheden volgens de programma’s kunnen worden getransporteerd.
• Gezien de diversiteit van variabele kosten voor wind, WKK of centrale opwekking is de verwachting dat biedingen met verschillende prijzen gedaan worden.
• De hoogste biedingen worden als eerste afgeroepen en van deze PV’s stelt TenneT het energie- en het transportprogramma bij.
• TenneT zoekt buiten het congestiegebied een producent die de productie uit het congestiegebied overneemt, om daarmee de balans voor Nederland te waarborgen. Deze producent zal zijn prijs bepalen waarvoor hij bereid is meer te produceren.
• Voor alle producenten in het congestiegebied geldt dat de door hen ingediende transportprogramma's moeten worden nageleefd en op afwijkingen ervan staat een sanctie.
• Wijzigingen in programma's ten gevolge van aanvullende markttransacties die leiden tot opnieuw optreden van congestie worden niet toegestaan.
• TenneT ontvangt een bod voor afregelen uit het congestiegebied en betaalt het bod voor opregelen van het gebied daar buiten. Het verschil tussen deze twee posten gedurende de congestie zijn de kosten van het congestiemanagement.
• Vooralsnog worden deze congestiekosten door TenneT gedragen en gesocialiseerd in het transporttarief. Een andere optie zou zijn dat een deel van de congestiekosten worden doorberekend aan de producenten in het congestiegebied.

Indien uw centrale in een congestiegebied ligt, zal TenneT elke dag nà het sluiten van de APX aankondigen of er congestie op dreigt te treden. Hierbij wordt aangegeven welke uren van de volgende dag het betreft. TenneT zal dan producenten in het congestiegebied vragen hun productie te verminderen en daar een prijs voor te noemen. Vervolgens worden die producenten die de voordeligste oplossing bieden gevraagd terug te regelen. Hun transport en energieprogramma worden dus aangepast, waarbij TenneT buiten het congestiegebied een andere producent vraagt op te regelen.

Het congestiemanagement wordt de komende maanden door TenneT en EZ samen met belangenorganisaties uitgewerkt. Ideeën uit de praktijk zijn zeer zeker welkom. Voor zover u niet rechtstreeks benaderd wordt, zal op de een speciale website gelegenheid zijn in contact te treden met het team van EZ en TenneT (via www.tennet.org/congestiemanagement).

Belangrijke data in 2008 voor wat betreft het realisatietraject voor congestiemanagement:

1 april — uitwerking varianten voor congestiemanagement gereed

1 mei — besluitvorming over het congestiemanagement concept

1 juli — aanvang implementatietraject voor congestiemanagement.

Belangrijke voorwaarde voor invoering is dat de voor zover nodig aangepaste wet- en regelgeving van kracht is.

Congestiemanagement is in principe tijdelijk: er zal parallel worden geïnvesteerd in netverzwaring om de capaciteit uit te breiden, waarmee voor dat gebied dan na realisatie ervan in principe geen congestiemanagement meer noodzakelijk is.

In principe bestaat er geen relatie tussen congestiemanagement en balanshandhaving. Congestiemanagement kan wel extra opregelacties veroorzaken buiten het congestiegebied. Wanneer de marktpartijen binnen het congestiegebied teveel megawatt hebben ingekocht, waardoor er congestie dreigt te ontstaan, zal dat aanbod moeten worden verlaagd. Hetzelfde aantal megawatt zal dan op dezelfde uren in een ander gebied moeten worden opgewekt, want het vermogen is immers wel toegezegd aan een afnemer. 

De invoering van congestiemanagement vindt plaats volgens een strakke planning. Tennet houdt de actuele stand van zaken bij op zijn eigen website: www.tennet.org/congestiemanagment. Daarop staan onder meer de precieze fasering, de beslismomenten en informatie over wanneer de nieuwe manier van werken wordt uitgerold, wanneer IT-systeem worden aangepast en wanneer wijzigingen van bestaande codes worden aangevraagd.

Alle relevante informatie zal door Tennet op haar website worden gepubliceerd.

Voor de oplossing van de acute problematiek die nu al in het Westland speelt, is een speciale projectgroep opgericht die naar mogelijke oplossingen zoekt. De doelstelling is dat de oplossing zoveel mogelijk lijkt op het definitieve voorstel om congestie op te lossen, maar dat de invoering zo snel en eenvoudig mogelijk moet plaatsvinden. De projectgroep bestaat uit deelnemers van onder meer Westand Infra, Westland Energie Services, LTO Glaskracht, Tennet en een aantal Programmaverantwoordelijke partijen.

Wat er gaat gebeuren met verplichtingen die al zijn aangegaan, zal pas bekend worden als de codewijzigingen zijn vastgesteld. Dat zal op zijn vroegst in oktober 2008 zijn. De kans bestaat dat contracten met betrekking tot de onbalansregeling moeten worden opengebroken als gevolg van veranderingen in bestaande codes en wetgeving.

Een congestiegebied blijft bestaan zolang er te weinig transportcapaciteit is voor het opgewekte vermogen. Dat kan kort duren, een paar maanden, maar soms ook meer dan zeven jaar – bijvoorbeeld wanneer er een nieuwe hoogspanningslijn moet worden aangelegd. Of een gebied een congestiegebied wordt, is afhankelijk van de ontwikkelingen in dat gebied. Zolang er echter sprake is van congestie zal er congestiemanagement worden toegepast.

De inzet van blindvermogen valt niet binnen het congestiemanagementsysteem.

BritNed is een onderzeese elektriciteitskabel tussen Groot-Brittannië en Nederland waar TenneT in participeert. Deze activiteiten staan los van de TSO (netbeheerderstak van TenneT) Op de onafhankelijkheid van TenneT wordt overigens toegezien door de Nederlandse overheid, die Tennet bij de uitvoering van werkzaamheden controleert.

Congestiemanagement wordt gefaseerd ingevoerd. Naar verwachting is de methodiek eind 2009 operationeel. Op dit moment verwachten we dat congestie niet eerder optreedt dan eind 2010 als de nieuwe centrales worden opgestart. Uitzondering is het Westland, waar nu al sprake is van congestie. Bovendien zal er slechts tijdelijk sprake zijn van congestie: er wordt geïnvesteerd in uitbreiding van het net. De congestie zal binnen enkele jaren weer opgelost zijn.

Ja, congestiemanagement is een uniforme methodiek. Wel kan het moment van activering van congestiemanagement per gebied verschillen omdat het moment dat congestie in een gebied optreedt verschilt. Zo is bekend dat in het Westland congestie vooral ‘s middags optreedt tussen 16.00 en 17.00 uur, maar elders kan dat op een ander moment van de dag het geval zijn. Waar precies congestiemanagement wordt geactiveerd en op welk tijdstip dat gebeurt, wordt op dit moment verder uitgezocht. Uiteindelijk is dat afhankelijk van de hoeveelheid megawatt die leveranciers produceren, op welk moment ze dat doen en van de afname in datzelfde congestiegebied. Het doel van congestiemanagement is te allen tijde dat de veilige transportcapaciteit niet wordt overschreden.

Invoering van congestiemanagement op regionale netten is technisch niet mogelijk. Op regionale netten wordt te vaak “geschakeld”, terwijl voor congestiemanagement continuïteit vereist is. Daarnaast zijn kortsluitvermogen en blindlasthuishouding voor de regionale distributienetten vaak bepalend voor de maximaal aan te sluiten producenten. Congestiemanagement biedt geen oplossing om aan deze criteria te voldoen. Op netten met een transportfunctie zijn de mogelijkheden voor congestiemanagement wel aanwezig.

Een congestiegebied wordt aangewezen op het moment dat er congestie gaat optreden. Er kunnen nog nieuwe congestiegebieden bij komen, maar het is moeilijk te voorspellen wáár dat zal zijn. Tennet en regionale netbeheerders proberen beter zicht te krijgen op potentiële congestiegebieden door het geplande productievermogen en de aangevraagde verzoeken voor nieuw productievermogen af te zetten tegen de beschikbare en benodigde transportcapaciteit. In ieder geval zal al tijdens de bouw van nieuwe centrales duidelijk worden of er een nieuw congestiegebied bij komt. De uitkomsten daarvan verschillen per regio. Voor het Westland weten we bijvoorbeeld al precies wat er de komende jaren aan vermogen geleverd gaat worden. Voor de rest van het land wordt dat op dit moment in samenwerking met de regionale netbeheerders geïnventariseerd. Voor bijvoorbeeld de Eemshaven weten we nog niet eens wanneer de nieuwe elektriciteitscentrales gebóuwd, laat staan opgeleverd en in bedrijf genomen gaan worden.

Uiteindelijk kunnen Tennet of de regionale netbeheerders pas zeggen of de benodigde transportcapaciteit beschikbaar is op het moment dat de eerste paal de grond in gaat voor een nieuwe centrale. Om te weten of ergens een congestiegebied kan ontstaan, moeten Tennet en de regionale netbeheerders op tijd betrokken worden bij nieuwe ontwikkelingen. Als dat niet gebeurt, kan Tennet pas in een laat stadium plannen maken voor uitbreiding van het net en wordt de kans op congestie aanzienlijk groter. De hierboven genoemde inventarisatie zou dit in de toekomst moeten voorkomen.

In elk geval komt er een methodiek waarbij de producenten ook kunnen verdienen aan het níet produceren van elektriciteit. Wat de precieze gevolgen van congestiemanagement zijn voor de producenten van elektriciteit, is echter afhankelijk van de gekozen oplossing om congestie tegen te gaan en de manier waarop die wordt uitgewerkt.

Wat er precies met de huidige runback-contracten gaat gebeuren, moet nog worden bekeken. De praktijk is dat bij runback-contracten een elektriciteitsproducent niets vergoed krijgt voor stroom die hij teveel levert ondanks dat hij gevraagd was te minderen. Sterker nog: een producent moet de stroom die op een andere locatie moet worden opgewekt omdat die toch besteld is, zelf betalen.

Runback is nog wel aangeboden aan producenten die ondanks beperkingen met betrekking tot terugleveren toch graag aangesloten willen worden op het hoogspanningsnet. Aan de Energiekamer zijn daartoe door Tennet aanvragen gedaan voor ontheffing voor runback op de Maasvlakte en voor Noord-Nederland.

Een congestiegebied is een gebied met onvoldoende transportcapaciteit voor elektriciteit ten opzichte van het opgestelde productievermogen. Een congestiegebied omvat een vaste regio waar het probleem zich voordoet. Die regio vormt niet altijd een geografisch aaneengesloten gebied. Het gaat veelal om een aantal bij elkaar horende aansluitingen die via één netvak stroom afvoeren. De hoogspanningslijn tussen Groningen en Zwolle is op termijn bijvoorbeeld gevoelig voor congestie. Dat potentiële probleem valt te voorkomen door de productie en het totale vermogen in Noord-Nederland naar beneden bij te stellen.

De uiteindelijk kosten door de eindgebruikers worden betaald via de transporttarieven of via de elektriciteitsprijs. Een voorzichtige schatting is dat de kosten voor eindgebruikers met ongeveer € 4,00 zullen stijgen in de periode 2010-2013. Daar staat tegenover dat meer producenten toegang hebben tot de markt. Dat zal een prijsdrukkend effect hebben.

Bij de ontwikkeling van congestiemanagement zijn alle (markt)partijen betrokken die daar belang bij hebben. Dat zijn onder meer Tennet, regionale netbeheerders, belangenorganisaties – zoals LTO Nederland, de Vrijhandelsorganisatie voor Electriciteit & Gas, de Vereniging Energie- en Watergebruikers en de Vereniging van Energieproducenten, -handelaren en -retailbedrijven in Nederland – , Economische Zaken en zogenoemde programmaverantwoordelijke partijen. De laatste zijn commerciële ondernemingen die handelen in elektriciteit, bijvoorbeeld handelsafdelingen van elektriciteitsbedrijven. De Energiekamer (voorheen Dienst uitvoering en Toezicht energie van de Nederlandse Mededingingsautoriteiten (NMA/DTe)), wordt als onafhankelijk toezichthouder geïnformeerd over de ontwikkeling van congestiemanagement. De Energiekamer zal eerst nagaan of wijzigingsvoorstellen voor codes die worden gedaan conform de wettelijke systematiek zijn voordat ze de gewijzigde codes vastlegt.

Tennet en de regionale netbeheerders hebben de wettelijke verplichting om te blijven investeren in een goed (hoogspannings)net. Het is echter niet aan Tennet om de controle daarop uit te voeren. Dat is een zaak van de Nederlandse Mededingingsautoriteit Uiteindelijk kan de Minister de netwerkbedrijven verplichten te investeren in de diverse netten.

Nee, congestiemanagement is bedoeld om tijdelijke knelpunten op te lossen. Uiteindelijk zal er ook op de regionale netten voldoende transportcapaciteit moeten komen. Congestiemanagement is een tijdelijke methodiek. Alle netbeheerders zijn wettelijk verplicht te blijven investeren in hun netwerk en zo bij te dragen aan een blijvende oplossing.

Ja, er zijn verschillende alternatieve oplossingen onderzocht. Die zijn allemaal beoordeeld op zeven aspecten:

Uiteindelijk kwam het systeem van congestiemanagement zoals dat nu wordt ingevoerd, als beste uit de bus. Enkele onderzochte alternatieve regelingen zijn:

1. Niets doen en alles bij het oude laten. Dat zou neerkomen op een aansluitverbod voor nieuw vermogen. Dat is geen optie omdat de Minister van Economische Zaken juist wil dat elk verzoek om aansluiting en transport moet worden gehonoreerd.  
2. Runback. Deze oplossing is onder het huidige beleid mogelijk, maar ook onder runbackvoorwaarden is de transportcapaciteit slechts beperkt beschikbaar. Daarmee voldoet runback niet aan het beleidsstandpunt van de Minister van Economische Zaken dat in beginsel alle verzoeken om aansluiting en toekenning van transportcapaciteit moeten worden gehonoreerd. runback voor het landelijk hoogspanningsnet vervalt daarmee als alternatief.
3. Het opheffen van transportbeperkingen. Dat is niet mogelijk omdat netbeheerders bij een onbeperkt transport de netveiligheid onvoldoende kunnen waarborgen. Congestiemanagement wordt juist noodzakelijk vanwege de tijd die voor het verzwaren van de netten nodig is. Die tijdsduur kan langer zijn dan die voor het bouwen van nieuw vermogen.
4. Uitkopen van partijen die extra willen produceren. Dat is waarschijnlijk alleen mogelijk tegen zeer hoge kosten, zeker als het grote productie-eenheden betreft. Bovendien is uitkopen gevoelig voor speculatief gedrag. Het is daarmee geen marktgerichte oplossing. 

Dat de invoering van congestiemanagement juridische gevolgen heeft, is onvermijdelijk. Wélke dat precies zullen zijn, is nog niet helemaal duidelijk. Daarin komt pas klaarheid wanneer helder is welke oplossing voor congestiemanagement precies wordt gekozen en wanneer die oplossing ook volledig is uitgewerkt. In ieder geval zal het geen effect hebben op de contracten voor de levering van elektriciteit. Wel kan het gevolgen hebben voor de partijen die contracten in de sfeer van onbalansregeling hebben afgesloten.

Ja, de Netcode, Meetcode en Systeemcode zullen worden aangepast. In die codes staan regels die vastleggen hoe netbeheerders en aangeslotenen bij productie, transport en verbruik van elektriciteit met elkaar om moeten gaan. Voor congestiemanagement zijn bijvoorbeeld biedingen nodig. Hoe biedingen verlopen, is vastgelegd in de codes.